سلیمان  کبیر نوری

انقلابات رنگین بعد از جنگ سرد در جهان

مقدمه :

پس از واژگونی سیستم سوسیالیسم، نظام تک قطبی غرب با طرح و تدوین تئوری گلوبالیزم ( طرح نوین جهانی) که از نظر بعضی از منابع اطلاعاتی مزدور به کارتل های اقتصادی غربی و نیو لیبرالیزم،  این تئوری شالوده، محصول و ادامه ی طرح میخائیل گرباچوف( پریسترویکا- گلاسنوست) بوده و روند آن اجتناب ناپذیر است؟؟؟!!!، بر سرنوشت مردم جهان حاکم شد.

از آغاز سالهای ۱۹۹۰ و ایجاد جهان تک قطبی، زمینه ومیدان هموار و مساعدی برای یکه تازی، خود کامگی، زورگویی ، اشغالگری و کشور گشایی غرب بوجود آمد. تغییرات و دگرگونی هایی که ما همه شاهد آن بودیم و هستیم، رونماگردید. ازآنجمله ی این همه ی رویداد ها و تحولات، یکی هم انقلاب های رنگی و مخملی بوده است.

در تعریف انقلاب مخملین( رنگین ) میخوانیم که: « انقلاب مخملین عبارت از تغییرات و دگرگونی سیاسی بدون خشونت و خونریزی در یک کشوراست.» کاربرد و استفاده ازین واژه را برای اولین بار « واسلاو هاول» نمایشنامه نویس” چکی” که بعد از انقلاب مخملی رییس جمهور، جمهوری چکسلواکیا شد؛ در اواسط سالهای ۱۹۸۸، که اپوزیسیون آن کشور را در  برابر رژیم کمونیستی رهبری میکرد، بکار برده و این واژه را دربین مردم رایج ساخت.

مرور کوتاه بر شکل گیری انقلاب مخملین (رنگین ) :

با اتخاذ طرح، تدوین و تطبیق راهکار و ریفورم های نو، بوسیله ی میخاییل گرباچوف زیر شعار « پریسترویکا و گلاسنوست»، اتحاد شوروی از هم پاشید و ظاهرا” جنگ سرد به پایان رسید؛ هر چند آقای گرباچوف درآن زمان؛ طوریکه خود اظهار داشتند، ایشا ن چنان نمیخواستند که سیستم سوسیالیسم از هم بپاشد، بل میخواستند تا در کشور های سوسیالیستی و جمهوری های اتحاد شوروی دموکراسی رشد و نهادینه شود.

اما سیر حوادث، بر مبنای نا هنجاری ها و نقایص منفی حاکم در سیستم سیاسی، اقتصادی و اجتماعی اتحاد شوروی سابق و سایر کشور های سوسیا لیستی اروپای شرقی  چونان سریع و شتابنده بود که میخاییل گرباچوف از کنترول آن عاجز بود. رهبر کنونی حزب کمونیست روسیه زوگانوف طی مصاحبه ی با کانال های تلویزیون روسیه اظهار داشت که

« امروز بر همگان، در تمامی سیاره بدون اتحاد شوروی خیلی دشوار است. قبلا انتخاب آلترناتیو وجود داشت. اکنون آمریکائی ها اراده خود را به همگان دیکته می کنند. البته رفورم هائی در کشور ما ضروری بودند و این رفرم ها را بایستی که از حزب کمونیست اتحاد شوروی و دموکراتیزه کردن خود حزب آغاز می کردیم و نه نابودی آن. گرباجوف یک خائن واقعی است. فردی که در راس قدرت قرار گرفت و به ایده های سوسیالیسم، مردم خود، دوستان و متحدان ما خیانت کرد…».

در نوشتار کنونی اگر چه عرصه های مختلف از هم پاشی اتحاد شوروی را نمی توان گنجانید ولی یکی از عواملی که به تضعیف نظام اتحاد شوروی انجامید؛ دروحله ء نخست تفاوت ثروتی و تخنیکی بین جمهوریتهای اتحاد شوروی سابق بود، مثلأ جمهوریتهای با ثروت بالا مانند روسیه، اوکراین، بیلاروسیه  و درجمع آنها دولت های بالتیک که خواهان جدایی بودند ، وبر عکس آن جمهوریتهای فقیر مانند جمهوری های مسلمان نشینی که خواهان جدایی نبودند ، زیرا نفع خود را با مسکو بیشتر احساس میکردند و میدانستند که رابطه هم پیوندی شان ضامن تقسیم مساویانه با سایر جمهوری ها است .

اما در وحله ء بعدی   اتفاقی که میان آذریها و ارمنی ها روی مسایل قره باغ علیا صورت گرفت اولین جرقه جدایی ها را در سال ۱۹۸۸ میلادی برای اداره مسکو به ارمغان داشت تا آنجا که منطقه قره باغ علیا مستقیمأ تحت اداره مسکو قرار گرفت ، در حالیکه جمهوریتهای بالتیک اتحادشوروی در زمان گرباچوف از خود مختاری زیادی بر خوردار بودند .

با انتشار قرار داد « مولوتوف – ریبنتروب » کشور های استقلال طلب جرأت یافته و صدای استقلال طلبی را بلند نمودند واحساسات ملی شانرا ابراز میداشتند. غربی ها از این تمایل برای تضعیف گرباچوف استفاده کرد و زمینه را برای تند روان مساعد میساخت، چنانچه سال ۱۹۸۹ سال اوجگیری جریانات آزادیخواهی در سایر جمهوری های اتحاد شوروی سابق شد ، و در اثر این فشار گرباچوف در سال ۱۹۹۰ یک معاهده بازتر و قابلیت انحنا جدید را پیشنهاد کرد ولی تضاد و کشیدگی ها و تحریکات غرب آنقدر فزونی گرفته بود که رسیدن به هر نوع موافقه را نا ممکن میساخت و گر با چوف در ۸ اکتوبر اوضاع نا بسامان را در پلیت بیروی کمیته مرکزی ابراز داشت ووضع پیش آمده را حتی با خطر لبنان مثال داد.

اما از یکطرف در دستگاه رهبری شوروی که تمایل شدن به غرب از یکطرف و مرگ رهبران سنتی سوسیالیستی از جانی دیگر بحران تشکیلاتی و چند پارچگی را در تصمیم گیری مرکزی حزب بمیان آورده بود، و این وسیلهء بود تا افراد جوانتر پلیت بیرو مرکزی خواستار از بین رفتن فدراسیون و دستگاه پوسیدهء تک حزبی شوند و این گروپها بودند که باعث تجزیه جمهوریت های اتحاد شوروی را زمینه سازی کردند .

و از جانب دیگراتحاد شوروی سابق که مشکلات شدید اقتصادی و تلفات انسانی را در جنگ فرسایشی در افغانستان متقبل  شده بود  و غرب از آن به وسیله فشار  استفاد موثر می نمود ، رژیم را وا داشت تا جنگ در افغانستان  را زیر چتر ملل متحد که در سال ۱۹۸۲ آغاز گردیده بود وبا کندی پیش میرفت و در سالهای ۱۹۸۵-۱۹۸۶ ادامه یافت وبالاخرهبتاریخ ۱۴ اپریل سال ۱۹۸۸ با عقد قرداد بین نماینده های معتبر سیاسی افغانستان ، پاکستان ، و همچنان تضمین کنندگان آنها اتحاد شوروی و ایالات متحدهءامریکا در ژنیو به امضا رسید و قطعات نظامی اتحاد جماهیرشوروی به تاریخ ۱۵ فبروری سال ۱۹۸۹ تحت قومانده جنرال بوریس گروموف از افغانستان خارج گردیدند. که میتوانست بار سنگین اقتصادی را از دوش شوروی ها کاهش دهد .

یلتسن که یکی از رقبای سر سخت گرباچوف در پلیت بیرو بود  از احساسات نا سیو نالیستی برای رسیدن به قدرت از آن سود جست و مانع معاهده اگست ۱۹۹۱ که از طرف گرباچوف برای آزادی و تمامیت ارضی جمهوریت ها در نظر گرفته شده بود جلوگیری بعمل آورد و در میانه ماه های فبروری و اپریل ۱۹۹۱ میلادی سه جمهوریت منطقه بالتیک و گرجستان اعلام استقلال کرند و در ۲۴ تا ۳۱ اگست بود که اوکراین ، بیلا روسیه، ملداویا، آذربایجان و ازبکستان عین کار را کردند و با رفراندمی که در اول دسمبر ۱۹۹۱ در اوکراین صورت گرفت تقریبأ ۹۱ فیصد به استقلال اوکراین رای مثبت دادند.

روز یکشنبه تاریخی ۸ دسمبر، رهبران روسیه، اوکراین و بیلا روسیه در مینسک دور هم جمع شدند و انحلال اتحاد شوروی را اعلام نمودند. این سه کشور اتحادیه دولت « سلاو » را تشکیل دادند و جمهوریت های آسیایی اتحادشوروی را دعوت به پیوستن به آنها کردند و این سه کشور در ساحه نظامی ، ستراتیژیک و قوماندانی واحد تصمیم خود شانرا اتخاذ و اسلحه اتمی را تحت کنترول مشترک خود آوردند.

این اعلام برای « گرباچوف» به مثابه اعلان پایان کارش بود زیرا در عدم موجودیت او سه کشور تصمیم شانرا اعلام نمودند. تاریخ ۲۱ دسمبر جمهوریت های سلاویا، ملداویا، جمهوریت های قفقاز و آسیای مرکزی یک دولت مستقل را بوجود آوردند اما کشور های بالتیک و گرجستان در آن عضویت نداشتند، دو دولت مستقل بوجود آمده مانند سابق جمهوریت روسیه مرکز قدرت را تشکیل میداد و قوای اتمی و کرسی عضویت شورای امنیت در سازمان ملل را حفظ و « یلتسین » سرحدات سایر کشور های تازه به استقلال رسیده را به رسمیت شناخت .

بتاریخ ۲۱ جولای ۱۹۹۱ فدراسیون جدید روسیه ساخته شد و تاریخ ۲۱ جون ۱۹۹۲ توسط رفراندم تا رسیدن بحیث یک دولت مستقل اعلام شد و بتاریخ ۱۵ فبروری ۱۹۹۴ معاهده دوجانبه بین روسیه و تاتارستان امضا شد که تاتارستان مطلقأ آزاد نشد و استقلال کاملش را بدست نیاورد ، روسیه ۳ اگست ۱۹۹۴ معاهدهء را با شکورستان با تقسیم اختیارات به امضا رسنیدند و شکورستان بحیث یک دولت مستقل شناخته شد .

بتاریخ ۳۱ مارچ ۱۹۹۲ جمهوریت ساخا یاکوتی با یک میلیون نفوس معاهده فدرال را در چوکات روسیه به تصویب رسانید، اما بعد از مرور زمان  دولت هاییکه جز اتحاد شوروی بودند اینک مانند اولاد به آغوش بزرگان خود بر میگردند.

نا گفته نباید گذاشت که در آن سالها نه تنها شورش در جمهوریهای شوروی محدود نماند، بلکه انبوه نافرمانیهای صلح آمیز مدنی در پولند، ، مجارستان، آلمان شرقی. سران اقمار شوروی را یکی پس از دیگری وامیداشت تا زمام قدرت را رها کنند.

مثلأ در کشور رومانیا نیکلای چائوشسکو رهبر و همسرش اِلِنا که او نیز از بلندپایگان حکومت رومانی بود به دنبال محاکمه ای کوتاه اغتشاش گران بتاریخ ۲۵ دسمبر ۱۹۸۹ میلادی زیر آتش جوخه تیرباران اعدام شدند.

و در چکسلواکی در پایان سال ۱۹۸۷ گوستاو هوساک از بالاترین مقام حزب کمونیست چکسلواکی کنار رفت و آن را به «میلوش یاکش» در مقام ریاست جمهوری چکسلواکی سپرد که اغتشاشیون را ناخوشایند آمد که در اثر مبارزات پیگیر توانستند «واتسلاو هاول » را به قدرت بنشانند.

انقلاب های رنگین که به موفقیت رسید:

در گرجستان که رهبری آن بدست « شوارد نادزه » وزیر خارجه اتحادشوروی که دوازده سال پیاپی بر گرجستان فرمان رانده بود، در برابر « میخائیل ساکاشویلی» بتاریخ  ۲۳ نومبر ۲۰۰۳ شکست خورد و این پیروزی بنام انقلاب «گل سرخ » در تاریخ شهرت یافت.

در “اوکرائین ” در حالیکه « ویکتور یوشنکو» حاکم آن بود انتخابات ریاست جمهوری روز ۳۱ اکتوبر ۲۰۰۴ برگذار شد که به پیروزی « ویکتور آندریوویچ یوشنکو »انجامید و بنام « انقلاب نارنجی » شهرت یافت.

یک ماه از کامیابی انقلاب نارنجی در اوکرائین بیشتر نمی گذشت که اصغر آقایف ریشه های گرایش قرغیزها به انقلابی مشابه آنرا، مایه بر باد رفتن دستاوردهای حکومت و ناشی از خواست نیروهای غربی وانمود کرده گفت: “… آیا واقعا این امکان وجود دارد که ما برای جامه عمل پوشاندن به خواستها و منافع هواداران بین المللی جهانی شدن و کسانی که میخواهند انقلاب ” لاله  ” در قرغیزستان به راه اندازند تمامی این دستاوردهای اقتصادیمان، تمامی دستاوردهای کشورمان را فدا کنیم؟ به نظر من ما باید در راه دستیابی به اتفاق نظر بکوشیم”.

مردم این کشور در انتخابات پارلمانی کشورشان، روز ۲۷ فبروری ۲۰۰۵، شرکت کردند که به مشکل مواجع شد و بتاریخ ۲۴ مارچ ۲۰۰۵ در بیشکک، پایتخت قرغیزستان، به اتش سوزان انقلاب بدل شد. در این روز صدها تن از معترضان در میدان مقابل موزه تاریخ در بیشکک گرد آمدند و خواستار استعفاء اصغر آقایُف و کناره گیری حکومت شدند.

فلیکس قولُف، وزیر پیشین داخله، را که زمانی شاروال بیشکک، پایتخت قرغیزستان بود، معترضان به حکومت اصغر آقایف در اوج انقلاب “لاله” از زندان آزاد کردند. حکومت اقتدارگرای اصغر آقایف با ایراد اتهامی بحث انگیز درباره اختلاس فلیکس قولُف، او را به هفت سال زندان محکوم کرده بود.کاخ سفید، مقر ریاست جمهوری قرغیزستان، با یاری ” کلکل  ” (سازمان جوانان آزادیخواه گرجستان ) به دست آزادیخواهان افتاد.

تا اینجا بصورت بسیار فشرده روی پیداش انقلابات رنگی یا مخملی تماس گرفته شد که در بعضی از جمهوریها به موفقیت انجامید. وکنون می پردازیم بر آنعده انقلاباتی که موفقیت نداشت و ناکام شد  .

انقلابات رنگین که به موفقیت نرسید :

در عقب این انقلاب ها ی رنگین و مخملین  و جنگ در افغانستان و عراق که زیر نام و شعار هایی چون آزادی، دموکراسی، حقوق  بشر ، مبارزه برعلیه بنیاد گرایی القاعده  و…..  سازماندهی می شد  سهم کشورهاینیولیبرالیزم هزینه بالا در برداشت ، تا آنجا که بحران اقتصادی در سال ۲۰۰۸ از آمریکا آغاز  و به سرعت جهانگیر شد، که تا هنوز هم ادامه دارد،

یکبار دیگر بر حقانیت ماهیت تیوری سرمایه بوسیله کارل مارکس مهر تایید زد، و تیوریسن های معاصر اقتصادی نیولیبرالیزم  را به آن وامیدارد، تا با بازنگری مجدد به ” پتره” و ترمیمتیوری پف آلود و بی بنیاد نیولیبرالیزم بخصوص بعد از رویکار آمدن ” بارک اوباما ” بپردازند.

و گسترش پروژه های انقلابات رنگین  را به شکل ضعیف به پیش برند، چنانچه شکست این انقلابات را بعد از سال  ۲۰۱۰ در جهان بیشتر از هر زمان دیگر مشاهده نمودیم . طوریکه در اوکراین به کمک کمونیست ها وسایر نیروهای چپ آن کشور،  در انتخابات اخیر، انقلاب نارنجی که به حمایت غرب به پیروزی رسیده بود، دگر غروب کرد.

ویکتور یوشچنکو و خانم یولیا تیموشینکو که  از رهبران انقلاب نارنجیو خواهان نزدیک شدن اوکراین به غرب بودند،  در فبروری ۲۰۰۱ ، در انتخابات ریاست جمهوری اوکراین شکست خوردند. ویکتور یانوکویچ که قبلا به عنوان سیاستمداری طرفدار روسیه شناخته می شد، و در شرق و جنوب اوکراین طرفداران زیادی دارد، به پیروزی رسید.

موقف و موضع رئیس جمهوری گرجستان( میخایل ساکا شویلی) نیز روزتاروز متزلزل، کمرنگ و تضعیف شده و اکثریت دوستان نزدیکش که در راه تندتری انقلاب سرخ با او در یک صف مبارزه بودند، همین اکنون به اپوزیسیون پیوسته اند.

در نتیجه سیاست های ماجراجویان ساکاشویلی در اثر جنگ با روسیه، کشور کوچکی  با پنج اعشاریه جهار ملیون جمعیت، ۲۰ فیصد خاک خود را از دست داد، چنین به نظر میرسد که ستاره ی بخت ساکاشویلی و انقلاب سرخ واژگون و یا لرزان شده باشد.

قرغزستان که بعد از انقلاب مخملی به یگانه پایگاه امریکا در اسیای میانه مبدل شده بود؛ غرب با چنان تصوری که این کشور متضمن گسترش برنامه های استراتیژیک در راستای خواب های بیش از نیم قرنه ی ایشان( ایجاد  آسیای میانه ی بزرگ) خواهد بود؛ هرچند بعد از حضور نظامی در افغانستان و ایجاد پایگاه نظامی در ازبکستان نیز چنان می اندیشیدند؛ که این خواب هوس شان در ازبکستان ،با بستن پایگاه نظامی شان از جانب دولت ازبکستان نقش برآب شد، اما یگانه امید استوار شان بر قرغزستان بود( پایگاه ماناس).

“اوتانبایوا” گفت: قرغیزستان از توان افتاده است، رئیس جمهور مخلوع در مدت زمامداری اش تمام اموال کشور را غارت کرده است؛ وی فرزندان خود را در پست های مهم دولتی گمارده و موجب ورود آسیب های جدی به صنایع راهبردی کشور شده است. وی در ادامه با اعلام اینکه «باقی اف» تنها ۸۰ میلیون دالر برای بودجه این کشور باقی گذاشته است، خواستار کمک های فوری بین المللی به این کشور فقیر شد.

وزیر خارجه پیشین قرغیزستان به شرکت مخابرات این کشور اشاره کرد و گفت: شرکت مخابرات اصلی کشور که به یک شرکت در جزایر قناری فروخته شده است، به دوست فرزند رئیس جمهوری فراری فروخته شده که اکنون در جلال آباد واقع در نزدیکی مرز تاجیکستان قرار دارد.

اتانبایوا همچنین اعزام معاون خود به مسکو را یادآور شد و افزود: روسیه را شرکت راهبردی خود می داند و فرستاده اش برای دریافت کمک های اقتصادی به دیدار نخست وزیر روسیه رفته است.

از سوی دیگر شبکه خبری فرانس ۲۴ نیز از تجمع مردم قرغیزستان مقابل پایگاه هوایی ماناس آمریکا خبر داد. گزارش ها حاکی است در حال حاضر هیچ پروازی از این پایگاه به مقصد افغانستان و بالعکس صورت نمی گیرد و ارتش آمریکا نیز  با تأیید خبر لغو کلیه پروازهای پایگاه ماناس اعلام کرد، از این پس پایگاه هوایی کویت جایگزین «ماناس» می شود.
تاکنون روسیه دولت روی کار آمده در این کشور را به رسمیت شناخته اما آمریکا و اتحادیه اروپا از به رسمیت شناختن آن امتناع می ورزند.

اما همانطوریکه دولتمداران روسیه بصورت رسمی ابراز نظر کرده اند، احتمال آغاز جنگ های داخلی در قرغزستان متصور است، سیاسیون روسیه به خوبی میدانند که آمریکا و غرب قرغزستان را بمثابه پایگاه فعالیت های خویش برای رسیدن به یکی از بزرگترین منابع  نفتی جهان( بحیره ی کسپین) مطمع نظر داشته و به هیچ صورت حاضر نخواهند بود تا این کشور را به روسیه واگذار نماید.

بنا” قرغزستان به حیث نقطه ی تقابل گرم میان روسیه وغرب با بحران های عظیم سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مبدل خواهد شد. من فکر میکنم که چنین اظهار نظر ها، افاده و یا هوشداری خواهد بود به غرب، تا خویشرا در گیر یک منازعه ی دگری در قرغزستان نسازند. اینکه  جمهوری بلاروس، به رئیس جمهور برکنار شده ی قرغیزستان آقای باقی اف پناه داده است، چنان به نظر میرسد که روسیه خواسته است به صورت غیر مستقیم بر فعالیت های باقی اف کنترول داشته باشد و نگذارد تا غربی ها به حمایت ازآن وضع را به سود خویش در قرغیزستان ، تغییر دهد.

در اخیر ذکر این نکته را نیر ضرور میدانیم  که در سال ۲۰۰۹ در جریان انتخابات ریاست جمهوری ایران، ” انقلاب سبز” دران کشور بر علیه حاکمیت آخوندی راه اندازی شد که به پیروزی نرسید.

رویکرد ها  :

- رسانه های بین المللی