18261673_619106328294311_1434754186_o

سیر تاریخی ولایت کاپیسا

Facebookgoogle_plusFacebookgoogle_plus

سیر تاریخی ولایت کاپیسا

عبدالقدیر میرزایی

 کاپیسا که مرکز آن محمودراقی گفته می شود از جانب شمال و شرق به ولایت پروان و پنجشیر، از طرف غرب به ولایت پروان و از جنوب به ولایات کابل و لغمان پیوسته است. این ولایت از نظر جغرافیایی جلگه حاصلخیز و فراخ و مستطیل شکل بوده است که از شمال تا جنوب یک صد کیلومتر و از شرق تا غرب آن پنجاه کیلومتر وسعت داشته است. این ساحه ناحیه یی بین کنر و هندوکش را در برگرفته شامل حوزه کوهدامن، کوهستان، بگرام، تگاب، نجراب و… مربوطات آنها بوده است.


کاپیسا نظر به موقعیت جغرافیایی خود راه عمده هندوکش و معبر بزرگ و با اعتبار دینی و تجارتی بین هند و باختر را حایز بوده است. دراین جلگه پهناور نقاط تاریخی وجود دارد که کم وبیش در نتیجه حفریات مستقیم و غیر مستقیم از آنها آثار مهمی به دست آمده است.
گذشته از آن در اغلب نقاط این ناحیه مثلاً در پیتاوه، استرغچ، موری خم زرگر، برج عبدالله (صیاد) کوه توپ، نجراب و… آثار معتبری روی خاک دیده می شود.
ساحه وسیع و زیبای کاپیسا در تاریخ مدنیت قبل از اسلام، افغانستان از دیدگاه آیین و سنن کهن و از نظر صنعت، تجارت و سیاست مقام شامخی داشته مرکز آن (بگرام) از قرن دوم قبل از میلاد تا اواخر قرن هفتم میلادی برای مدت هزار سال پایتخت افغانستان آن روز بوده است.
باید گفت که در بسا از منابع تاریخی مرکز کاپیسا (بگرام) نیز به نام کاپیسی (کاپیشی، کی-پن) یاد شده است. چنانکه زایر چینی هیوان تسنگ پایتخت کاپیسا را (کا-پی-شی) گفته محیط آن را ده لی (دومیل) تخمین کرده است. فوشه دانشمند فرانسوی آن را با بگرام یکی می داند. طبق نظر این محقق و دیگر مؤرخان بگرام (کاپیسی) تا سال ۷۹۲ یا ۹۳ میلادی پایتخت کابلشاهان بوده است و در سه قرن اول مسیحی کوشانیان در کاپیسا استقرار داشته اند. در عصر کانیشکای کبیر که بگرام (کاپیسی) پایتخت امپراتوری او بود از نگاه صنعت گریکو بودیک ترقی زیاد داشته است، در قرن دهم میلادی آنگاه که این منطقه مربوط و موسوم به سلطنت کابل بود چینایی ها آن را تسان یا (کی-پن) گفته اند.
هیوان تسنگ وقتی که به این شهر رسید با شاه کوشانی کاپیسا ملاقات کرد وی در نوشته های خود می نویسد که در این ناحیه یکصد معبد و شش هزار راهب بودایی زنده گی می کرد معبد بودایی شابهار (شیبر) یعنی معبد شاهی و آبدات بودایی در اثر حمله اعراب ویران گردید. معبد (شالوکیه) معبد یرغمل های چینی نیز در جوار شهر بگرام قرار داشت و زایر چینی یک ماه در آن اقامت گزیده است. اسپهای کاپیسایی در آن زمان در دربار چینی معروف بود.
نسبت موقعیت بهتر کاپیسا اسکندر مقدونی پس از فتح هرات و اراکوزیا وارد (کوهن) یعنی کابل شده از کابل بودایی در شیوه کی گذشته به مقام بگرام متوقف گردید و آنجا اسکندریه قفقاز را اعمار کرد.
هیوان تسنگ هم به سیاحت و بازدید کاپیسا اکتفا کرده وارد کابل نشده است.
فلسفه نامگذاری کاپیسا
از اینکه کاپیسا را به نام (شهر شاهی) یاد کرده اند می توان آن را چنین تحلیل کرد: کلمه کاپیسا، کاویسا، کاوویسا متشکل است از “کاو” به معنای شاه مثلاً در کلمه کوی کواتا یعنی کیقباد (شاه قباد) و در کلمه کاوی هوسی را یعنی کیخسرو “شاه خسرو” و جزؤ دومش “ویسا” یا “ویسه” به معنی قریه، ده، شهرک و ناحیه است. چه در دوره اوستایی واژه های “گرامه” و “ویسه” در تقسیمات ولایات بخش های ویژه را احتوا می کرده است، بنابر این همانگونه که بگرام “بگ+ رام” شهر یوغه، شهر ایزد و شهر بزرگ تحلیل گردیده است، کاویسا- کاپیسا شهر شاهی را افاده می کند.

About VIP

x

Check Also

10983488_1390542714590333_7869485588289150987_o

هفته سوم وچهارم اکتوبر

یادداشت هفته یک:   می گویند کتابی با سابقه دو هزار ساله از نزد قاچاقبرا ن ...